nicetool.dev logo
#linux#security#devops

Phân quyền file Linux và chmod: 755, 644, 600 dùng khi nào?

Cách bit đọc, ghi, thực thi hoạt động với file và thư mục, số bát phân như 755 và 644 được tạo ra thế nào, umask, setuid và sticky bit làm gì, cùng các mức quyền an toàn cho web server và khóa SSH.

7 phút đọc

chmod 777 có lẽ là lệnh được copy nhiều nhất trên Stack Overflow, và cũng là lệnh biến nhiều lỗi nhỏ thành sự cố bảo mật. Hiểu đúng phân quyền Linux chỉ mất khoảng mười phút, và sau đó bạn hầu như không phải đoán nữa. Bài viết này đi qua mô hình phân quyền, cách tính số, các bit đặc biệt, và mức quyền an toàn cho những tình huống lập trình viên hay gặp.

Đọc kết quả ls -l

-rwxr-xr-- 1 deploy www-data 2048 Oct 12 09:30 backup.sh

Cột đầu tiên gồm 10 ký tự:

  • Ký tự 1 là loại: - file, d thư mục, l liên kết tượng trưng (symlink).
  • Ký tự 2-4 là quyền của chủ sở hữu (deploy): rwx.
  • Ký tự 5-7 là quyền của nhóm (www-data): r-x.
  • Ký tự 8-10 là quyền của người khác, tức tất cả những người còn lại: r--.

Linux chỉ xét một trong ba bộ quyền: bộ của chủ sở hữu nếu bạn sở hữu file, nếu không thì bộ của nhóm nếu bạn thuộc nhóm đó, còn lại là bộ của người khác. Nếu bạn sở hữu một file có quyền ---rwxrwx, bạn không đọc được nó, dù mọi người khác đều đọc được.

r, w và x nghĩa là gì?

Với file, ý nghĩa khá trực quan:

  • r: đọc nội dung.
  • w: sửa nội dung.
  • x: chạy như một chương trình hoặc script.

Với thư mục, ý nghĩa lại khác, và đây là nguồn gốc của phần lớn nhầm lẫn:

  • r: liệt kê tên các mục bên trong (ls).
  • w: tạo, xóa và đổi tên các mục bên trong. Quyền xóa file phụ thuộc vào w của thư mục, không phụ thuộc quyền của file.
  • x: đi vào thư mục và truy cập các mục theo tên (cd, mở dir/file).

Vài hệ quả đáng chú ý:

  • Thư mục có r nhưng không có x: bạn thấy được tên file nhưng không mở được file.
  • Thư mục có x nhưng không có r: bạn mở được file nếu biết chính xác tên, nhưng không liệt kê được nội dung.
  • Một file chỉ đọc nằm trong thư mục bạn có quyền ghi vẫn có thể bị xóa (trừ khi thư mục có sticky bit, xem bên dưới).

Số bát phân: 4, 2, 1

Mỗi quyền có một giá trị: r = 4, w = 2, x = 1. Cộng lại cho từng bộ trong ba bộ:

Chữ số Bit Ý nghĩa
7 rwx 4+2+1
6 rw- 4+2
5 r-x 4+1
4 r-- 4
0 --- không có quyền

Vậy chmod 754 backup.sh nghĩa là chủ sở hữu rwx (7), nhóm r-x (5), người khác r-- (4), đúng như kết quả ls -l ở trên. Để xem số hiện tại, dùng stat -c '%a %n' file trên Linux (macOS dùng stat -f '%Lp %N' file).

Những giá trị thực sự cần dùng

Mode Ký hiệu Dùng cho
644 rw-r--r-- File thông thường: HTML, CSS, ảnh, mã nguồn
755 rwxr-xr-x Thư mục, script và chương trình thực thi
600 rw------- Bí mật: khóa SSH riêng, .env, thông tin đăng nhập
700 rwx------ Thư mục riêng tư như ~/.ssh
640 rw-r----- File cấu hình cho nhóm của một dịch vụ đọc, ví dụ web server
775 / 664 Thư mục và file dùng chung cho nhóm làm việc
777 rwxrwxrwx Gần như không bao giờ

Vì sao 777 nguy hiểm

Với 777, mọi user và mọi tiến trình trên máy đều sửa được file. Trên web server, điều đó bao gồm mọi script PHP, mọi plugin đã bị chiếm quyền và mọi website khác trên cùng shared hosting. Nếu kẻ tấn công ghi được vào một file mà server của bạn thực thi, họ chạy được code của họ. Khi thứ gì đó "chỉ chạy được với 777", nguyên nhân thật gần như luôn là quyền sở hữu: tiến trình chạy bằng một user khác với chủ sở hữu file. Hãy sửa bằng chown (hoặc thêm user của tiến trình vào đúng nhóm), đừng sửa bằng 777.

Chế độ ký hiệu: đổi từng bit một

Dạng số đặt lại toàn bộ quyền cùng lúc. Dạng ký hiệu chỉ đổi đúng phần bạn chỉ định:

chmod u+x deploy.sh       # chủ sở hữu được thực thi
chmod g-w config.yml      # bỏ quyền ghi của nhóm
chmod o= secrets.txt      # người khác: không có quyền gì
chmod a+r public.html     # mọi người được đọc
chmod u=rw,go=r file.txt  # giống 644

Trong đó u là user (chủ sở hữu), g là nhóm, o là người khác và a là tất cả.

Mẹo chữ X hoa khi đổi đệ quy

chmod -R 755 site/ biến mọi file thành file thực thi, thường là sai. chmod -R 644 site/ lại bỏ x khỏi thư mục, khiến không ai vào được thư mục nữa. Hãy dùng một trong hai cách sau:

# thư mục 755, file 644
find site/ -type d -exec chmod 755 {} +
find site/ -type f -exec chmod 644 {} +

# hoặc một lệnh: chữ X hoa chỉ thêm x cho thư mục
# (và cho file vốn đã có quyền thực thi)
chmod -R u=rwX,go=rX site/

umask: vì sao file mới có quyền 644

File mới không được tạo với quyền 777. Chương trình yêu cầu một mode (thường là 666 cho file và 777 cho thư mục), rồi umask bỏ bớt một số bit. Với umask phổ biến 022:

  • File: 666 bỏ 022 → 644
  • Thư mục: 777 bỏ 022 → 755

Một số hệ thống dùng 002 cho user thường để các thành viên trong nhóm được ghi, cho ra 664 và 775. Chạy lệnh umask để xem giá trị trên máy bạn. Về kỹ thuật, umask là một mặt nạ bit chứ không phải phép trừ, nhưng với các giá trị phổ biến này thì kết quả như nhau.

Các bit đặc biệt: setuid, setgid, sticky

Chữ số thứ tư đứng đầu chứa ba bit đặc biệt:

Giá trị Bit Với file Với thư mục
4 setuid Chạy với quyền của chủ sở hữu (bị bỏ qua trên Linux)
2 setgid Chạy với quyền của nhóm File mới thừa hưởng nhóm của thư mục
1 sticky (bị bỏ qua) Chỉ chủ sở hữu mới xóa hoặc đổi tên được file của mình

Ví dụ thực tế:

  • /usr/bin/passwd có quyền 4755 (-rwsr-xr-x). File này thuộc root và có setuid để user thường cập nhật được cơ sở dữ liệu mật khẩu. Mọi chương trình setuid-root đều là điểm có thể bị lợi dụng để leo thang đặc quyền, nên hãy rà soát bằng find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null.
  • /tmp có quyền 1777 (drwxrwxrwt). Ai cũng tạo được file, nhưng sticky bit ngăn user xóa file của người khác.
  • Thư mục dự án dùng chung với quyền 2775 giữ mọi file mới trong nhóm của team, nên quyền luôn nhất quán dù ai tạo file.

Mức quyền an toàn cho các tình huống thường gặp

Khóa SSH

OpenSSH từ chối dùng khóa riêng mà user khác đọc được:

WARNING: UNPROTECTED PRIVATE KEY FILE!
Permissions 0644 for '/home/me/.ssh/id_ed25519' are too open.

Sửa bằng:

chmod 700 ~/.ssh
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519 ~/.ssh/config
chmod 644 ~/.ssh/id_ed25519.pub
chmod 600 ~/.ssh/authorized_keys

Ở phía server, sshd (với mặc định StrictModes yes) cũng từ chối authorized_keys nếu thư mục home hoặc ~/.ssh cho người khác ghi. Đây là nguyên nhân hay gặp của lỗi "tự nhiên không đăng nhập bằng khóa được nữa".

Ứng dụng web

  • Mã nguồn và file tĩnh: 644, thư mục 755, thuộc user dùng để deploy.
  • User của web server (thường là www-data hoặc nginx) chỉ cần quyền đọc mã nguồn.
  • Chỉ các thư mục upload, cache và log mới cần cho user web server ghi. Hãy cho nhóm quyền ghi (775 với nhóm của web server), không bao giờ dùng 777.
  • File cấu hình chứa mật khẩu database: 600 hoặc 640, tùy ứng dụng chạy bằng chính chủ sở hữu hay đọc qua nhóm.

Git và Docker

Git chỉ lưu bit thực thi (100644 hoặc 100755), không lưu toàn bộ mode. Nếu script mất quyền x sau khi clone trên Windows, hãy sửa ngay trong repository bằng git update-index --chmod=+x script.sh. Trong Docker, COPY --chmod=755 entrypoint.sh / (BuildKit) đặt quyền mà không tạo thêm layer.

Tóm tắt

  • Ba bộ quyền (chủ sở hữu, nhóm, người khác) × ba bit (r=4, w=2, x=1).
  • Với thư mục, x nghĩa là "được vào", w nghĩa là "được tạo hoặc xóa mục bên trong".
  • 644 cho file, 755 cho thư mục, 600/700 cho dữ liệu bí mật.
  • Sửa lỗi "permission denied" bằng đúng chủ sở hữu hoặc nhóm, không phải bằng 777.
  • Dùng X hoa hoặc find khi đổi quyền đệ quy.

Nếu không muốn tự tính số bát phân, công cụ Tính chmod chuyển đổi qua lại giữa ô đánh dấu, số như 2775 và chuỗi ký hiệu như rwxrwsr-x, đồng thời tạo sẵn lệnh chmod để bạn sao chép.

Tác giả

Nguyễn Thành Nam

Full-Stack Engineer · Backend & Platform

Kỹ sư full-stack với hơn 9 năm kinh nghiệm xây dựng API và nền tảng lưu lượng lớn bằng Go, NestJS, PHP (Laravel, Phalcon) và Node.js. Chuyên về thiết kế API GraphQL, hệ thống thời gian thực và tối ưu hiệu năng; xây dựng NICETOOL.dev cho cộng đồng lập trình viên.

Tự thử ngay

Bài viết liên quan